Ravi Vanarasi………
“చురాలియా హై తుమ్నే జో దిల్ కో” ఇది యాదోం కి బారాత్ 1973 సినిమాలోని ఒక పాట పల్లవి.. “నువ్వు నా మనసు దోచేశావు” అని తెలుగు అర్ధం. ఆల్టైమ్ క్లాసిక్ / ఎవర్గ్రీన్ సూపర్ హిట్ సాంగ్ అది. సంగీత మాంత్రికుడు ఆర్.డి. బర్మన్ ఆ గీతాన్ని స్వరపరిచారు.
భారతీయ చలనచిత్ర సంగీత చరిత్రను ‘ఆర్.డి. బర్మన్ కంటే ముందు.. ఆర్.డి. బర్మన్ తర్వాత’ అని రెండుగా విభజించవచ్చు.ఆయన కేవలం ట్యూన్లను కట్టిన సంగీత దర్శకుడు కాదు.ఆయన ఒక శబ్ద శాస్త్రవేత్త.
ఈ పాట మొదలవ్వగానే మన మెదడులో మారుమోగే మొదటి ధ్వని.. ఒక గ్లాసును స్పూన్తో కొట్టినప్పుడు వచ్చే శబ్దం. ఈ సౌండ్ వెనుక ఉన్న కథ ఆర్.డి. బర్మన్ మేధస్సుకు నిదర్శనం.
అప్పట్లో సాంకేతికత లేదు.. 1970లలో సింథసైజర్లు లేవు, డిజిటల్ లూప్స్ లేవు, కంప్యూటర్ సాఫ్ట్వేర్స్ అసలే లేవు. పంచమ్ దా ఆర్.డి. బర్మన్ అసలైన గాజు గ్లాసులను తీసుకుని, వాటిలో వేర్వేరు పరిమాణాల్లో నీటిని నింపి, వాటిని స్పూన్తో కొడుతూ ఒక వినూత్నమైన రిథమ్ను సృష్టించారు. గ్లాసులో నీటి మట్టం మారితే ధ్వని ‘పిచ్’ మారుతుందని ఆయనకు తెలుసు. ఆ పౌనఃపున్యాలను ఉపయోగించి ఒక సంగీత లయను సృష్టించడం అప్పట్లో ఒక విప్లవం.
ఒక క్లబ్ సీన్ లోవచ్చే పాట ఇది. అక్కడ సహజంగా వినిపించే శబ్దాలనే సంగీతంగా మార్చడం ద్వారా శ్రోతలను నేరుగా ఆ వాతావరణంలోకి తీసుకెళ్లడం ఆయన ప్రత్యేకత. నేటికీ ప్రపంచంలో ఎక్కడ గాజు గ్లాసుపై స్పూన్ తగిలినా, వెంటనే మన మెదడు ఆటోమేటిక్గా “చురా లియా హై…” పల్లవిని గుర్తు చేసుకుంటుంది. అది ఆయన సృష్టించిన ‘సౌండ్ ఇంపాక్ట్’.
ఈ పాట ప్రారంభంలో వినిపించే గిటార్ ప్లకింగ్ అప్పట్లో ఒక సంచలనం. దీనికి ప్రేరణ ఇంగ్లీష్ సాంగ్ ‘If It’s Tuesday, This Must Be Belgium’ అయినప్పటికీ, పంచమ్ దా దానికి జోడించిన మెలోడీ స్వచ్ఛమైన భారతీయ ఆత్మను కలిగి ఉంటుంది. పాట మొత్తం గిటార్ ఒక లయబద్ధమైన తోడుగా సాగుతుంది. ముఖ్యంగా మైనర్ స్కేల్లో సాగే ఈ ట్యూన్, వినేవారికి ఒక రకమైన మధురమైన బాధను, అదే సమయంలో ఒక ఉత్తేజాన్ని కలిగిస్తుంది.
పంచమ్ దా పాటల్లో మనకు కనిపించే గొప్ప విషయం ‘నిశ్శబ్దం’. ప్రతి చోటా వాయిద్యాలను వాడకుండా, ఎక్కడ నిశ్శబ్దం ఉండాలో అక్కడ వదిలేసి, గాయకుల గొంతుకు ప్రాధాన్యత ఇచ్చారు. పాట మధ్యలో వచ్చే చిన్న చిన్న ‘పాజ్’లు శ్రోతలను ఊపిరి బిగబట్టేలా చేస్తాయి.
ఈ పాట విజయానికి ఆశా .. రఫీ సాహెబ్ల గాత్రం ఎంతో దోహదపడింది. ఆశా గొంతులో ఒక రకమైన ‘సెన్సువాలిటీ’, ‘చిలిపిదనం’, ‘ఆర్ద్రత’ ఉంటాయి. “చురా లియా హై..” అని ఆమె పాడుతుంటే, అందులో ఒక ప్రేమికురాలి విన్నపం, ఆరాధన కనిపిస్తాయి. ఆమె శ్వాసను కూడా సంగీతంలో భాగంగా వాడటం పంచమ్ దా స్టైల్. ముఖ్యంగా ఆ ‘హమ్మింగ్’ వింటే తన్మయత్వం చెందని శ్రోత ఉండడు.ఆమె గొంతులో ఉండే ఆ ‘హస్కీ’ టోన్ ఈ పాటకు ప్రాణం పోసింది.
పాట మధ్యలో రఫీ ప్రవేశించే తీరు ఒక అద్భుతం. “సజాయుంగా లూట్ కర్ భీ.. తేరే బదన్ కే విరానే కో” అని ఆయన పాడుతుంటే, పాట స్థాయి ఒక్కసారిగా ఎక్కడికో వెళ్ళిపోతుంది. అప్పటివరకు కేవలం ఒక రొమాంటిక్ మెలోడీగా ఉన్న పాట, రఫీ ప్రవేశంతో ఒక గాంభీర్యాన్ని, ప్రేమలోని పరిణతిని సంతరించుకుంటుంది. రఫీ గొంతులో ఉండే ఆ సహజసిద్ధమైన మాధుర్యం, ఆశా చిలిపిదనంతో కలిసి ఒక పరిపూర్ణమైన యుగళ గీతంగా నిలిచింది.
“చురా లియా హై తుమ్నే జో దిల్ కో, నజర్ నహీ చురానా సనమ్” – ఈ పంక్తుల్లోనే ఒక గొప్ప తాత్వికత ఉంది. “నా మనసును దోచుకున్నావు సరే, కానీ నీ చూపులను మాత్రం తిప్పుకోకు” అనే వేడుకోలు ప్రేమికుడి హృదయాంతరాళాల్లోని భావం. సరళమైన ఉర్దూ-హిందీ పదాలతో సామాన్యుడికి సైతం అర్థమయ్యేలా రాయడం మజ్రూహ్ శైలి.
“బహార్ బన్కే ఆవూ కభీ తుమ్హారీ దునియా మే..” వంటి ప్రయోగాలు పాటలో ఒక పాజిటివ్ వైబ్ను నింపుతాయి. ‘దునియా’, ‘తమ్హారీ’, ‘బదన్’, ‘విరానే’ వంటి పదాలు పాటలోని శృంగార భావానికి ఒక గౌరవాన్ని తెచ్చిపెట్టాయి. ఈ పాట వినడానికే కాదు, చూడటానికి కూడా ఒక అద్భుతం. 1970ల నాటి బాలీవుడ్ గ్లామర్ను ఈ పాట ప్రతిబింబిస్తుంది.
జీనత్ అమన్ తెల్లని డ్రెస్సులో, చేతిలో గిటార్ పట్టుకుని మెరిసిపోయిన తీరు అప్పట్లో యువతను ఉర్రూతలూగించింది. ఆమె కళ్ళలో ఉండే ఎక్స్ప్రెషన్స్ పాటలోని ప్రతి అక్షరానికి ప్రతిబింబంగా నిలిచాయి. వెస్ట్రన్ లుక్, ఇండియన్ ఎమోషన్స్ కలయికగా జీనత్ అమన్ ఈ పాటలో కనిపిస్తారు. దర్శకుడు నాసిర్ హుస్సేన్ విజన్ అద్భుతం.చీకటి వెలుగుల మధ్య సాగే ఈ పాట చిత్రీకరణ శ్రోతలను ఆ కాలంలోకి తీసుకెళ్తుంది.
సాధారణంగా ఒక పాట ఒకే రిథమ్లో సాగుతుంది. కానీ ఈ పాటలో ‘చరణం’ వచ్చేసరికి పంచమ్ దా రిథమ్ను నెమ్మదిగా మారుస్తారు. మొదట గ్లాస్ చప్పుడుతో మొదలై, గిటార్తో సాగి, తర్వాత డ్రమ్స్, తబలా మిశ్రమంతో ఒక కొత్త వేగాన్ని అందుకుంటుంది.
పాట మధ్యలో వచ్చే ‘బ్రిడ్జ్ మ్యూజిక్’లో ఆయన వాడిన బ్రాస్ ఇన్స్ట్రుమెంట్స్ (ట్రంపెట్, సాక్సోఫోన్) పాటను ఒక గ్లోబల్ వెస్ట్రన్ క్లాసిక్గా నిలబెట్టాయి. జాజ్ సంగీత ఛాయలను భారతీయ మెలోడీకి అద్దడం ఆయనకే చెల్లింది.
దాదాపు 50 ఏళ్లు గడిచినా ఈ పాట పాతబడలేదు.కారణం ‘టైమ్లెస్ మెలోడీ’.ఈనాటికి ఎంతోమంది మ్యూజిక్ డైరెక్టర్లు ఈ పాటను రీమిక్స్ చేస్తున్నారు,కవర్ సాంగ్స్ చేస్తున్నారు. కానీ ఒరిజినల్ వెర్షన్లో ఉండే ఆ ‘ఆత్మ’ను ఎవరూ అందుకోలేకపోతున్నారు.
ఆర్.డి. బర్మన్ తన సంగీతంలో ఎప్పుడూ భవిష్యత్తును చూసేవారు. అందుకే 1973లో వచ్చిన ఈ పాట 2026లో కూడా ట్రెండింగ్లో ఉంటోంది. ఆర్.డి. బర్మన్ 1994లో భౌతికంగా మనల్ని విడిచి వెళ్ళినా, ఆయన వదిలివెళ్ళిన సంగీత సామ్రాజ్యం అంతం లేనిది.
ఆయన సంగీతం మన కన్నీళ్లలో ఉంది, మన నవ్వుల్లో ఉంది, మన ప్రేమలో ఉంది. పంచమ్ దా కేవలం చెవులకు వినబడే సంగీతాన్ని ఇవ్వలేదు, గుండెలకు తాకే అనుభూతిని ఇచ్చారు. ‘చురా లియా హై’ వంటి పాటలు కాలాతీతమైనవి. అవి ఏ తరానికైనా కొత్తగానే వినిపిస్తాయి. ఎందుకంటే అందులో ‘ప్రాణం’ ఉంది.
